– ಲಿಖಿತ್ ಹೊನ್ನಾಪುರ

ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳು ಕೇವಲ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಇಳಿದು, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಈ ಸಾಲು ಅಂತಹದ್ದು. ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಮರ-ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು. ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಮಣ್ಣಿಗೂ, ಮಳೆಯ ಹನಿಗೂ, ಹಕ್ಕಿಯ ಹಾಡಿಗೂ, ಕಾಡಿನ ಮೌನಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ ಅಪರೂಪದ ಅನುಭವಿ. ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ನಮಗೆ ಕಾಡು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಮಳೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ ಮೂಗಿಗೆ ತಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತೇಜಸ್ವಿ ಎಂದರೆ ನನಗೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಾಗುವುದು ‘ಪ್ರಕೃತಿ’. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿ ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯದ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಜೀವಿಗಳ ಲೋಕ. ಅಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬದುಕಿದೆ, ಕೀಟಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ, ಮರಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಭಾಷೆಯಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಲ್ಲ; ಆತನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಮಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ನಾವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಗರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗುತ್ತಿವೆ, ರಸ್ತೆಗಳು ಅಗಲವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ, ಕೆರೆಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಧ್ವನಿ ಮಂಕಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ನಾವು, ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಓದುವುದು ಅಗತ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ತೇಜಸ್ವಿಯವರು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ‘ವಿಷಯ’ವಾಗಿ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ‘ಜೀವನ’ವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ ಕೃತಕವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಂಡದ್ದನ್ನು, ಅನುಭವಿಸಿದ್ದನ್ನು, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದ್ದನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುತೂಹಲವೂ ಇದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೊಗಸೂ ಇದೆ, ಬದುಕಿನ ತತ್ವವೂ ಇದೆ.

ನನಗೆ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಬರಹದ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಕುತೂಹಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾವು ಒಂದು ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ “ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ತೇಜಸ್ವಿಯವರು ಆ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತದೆ? ಏನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ? ಅದರ ಚಲನೆ ಹೇಗಿದೆ? ಅದರ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವೇನು? ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಯೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಗತ್ತಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನನಗೆ ಆಗಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ—ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ, ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ, ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಂತೆಯೇ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ತೇಜಸ್ವಿಯವರು ನಮಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಕಣ್ಣು ಕೊಟ್ಟರು.

ಅವರ ‘ಕರ್ವಾಲೋ’, ‘ಚಿದಂಬರ ರಹಸ್ಯ’, ‘ಜುಗಾರಿ ಕ್ರಾಸ್’, ‘ಅಬಚೂರಿನ ಪೋಸ್ಟಾಫೀಸು’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ನೆಲ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನ, ಕಾಡು, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯನ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯವಿದೆ; ವ್ಯಂಗ್ಯವಿದೆ; ಸಾಹಸವಿದೆ; ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮಧ್ಯೆ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಬಂಧದ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತೇಜಸ್ವಿಯವರನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಪ್ರಕೃತಿ ಲೇಖಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವರು. ಸಮಾಜವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವರು. ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವರು. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಶೀಲತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಂಡವರು.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತೇಜಸ್ವಿ ಇಂದಿಗೂ ಯುವಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಯುವಜನತೆಗೆ ಇಂದು ಮಾಹಿತಿ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ ಇದೆ. ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯೊಳಗೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಕ್ಷಣ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಆತುರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ತಾಳ್ಮೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಲು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುಭವಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಾರ ಹಾಕಿ, ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸುವ ದಿನವಲ್ಲ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಶಯವನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಿನವಾಗಬೇಕು.

ಒಂದು ಮರವನ್ನು ನೆಡುವುದು, ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು—ಇವುಗಳೂ ತೇಜಸ್ವಿಯವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗಗಳೇ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ನನಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ—ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುವ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿ. ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಷ್ಟೇ ಆಳವಾಗಿ ಅವನ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ಯುವಕವಿಯಾಗಿ ನಾನು ತೇಜಸ್ವಿಯವರನ್ನು ಓದುವಾಗ, ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಅವರ ನೋಡುವ ಕ್ರಮ ನನ್ನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕವಿತೆ ಬರೆಯುವಾಗ ನಾವು ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ತೇಜಸ್ವಿಯವರು ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿದರು. ನಾವು ಮಳೆಯನ್ನು ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತೇವೆ; ಅವರು ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕಥೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿದರು. ನಾವು ಕಾಡಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇವೆ; ಅವರು ಕಾಡಿನೊಳಗಿನ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಇದೇ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.

ಅವರ “ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ನನ್ನ ಸಂವಾದ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ…” ಎಂಬ ಮಾತು ಇಂದು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂವಾದ ಅವರು ಬದುಕಿದ್ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ಸಂವಾದ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ನಾವು ಅವರ ಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆದಾಗಲೆಲ್ಲ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಮಲೆನಾಡಿನ ಮಳೆಯ ನಡುವೆ, ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾರಾಟದ ನಡುವೆ, ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯ ನಡುವೆ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇಂದಿಗೂ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಈ ಸವಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕನನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ, ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ, ಗಮನಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಒಬ್ಬ ಅಪರೂಪದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ತೇಜಸ್ವಿ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ದೇಹವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇವೆ. ಅವರ ಕುತೂಹಲ ಇದೆ. ಅವರ ಕಾಡು ಇದೆ. ಅವರ ಹಕ್ಕಿಗಳಿವೆ. ಅವರ ಮಲೆನಾಡಿದೆ. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವೆ.

ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂವಾದ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

ಆ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕೇಳುವ ಕಿವಿ, ನೋಡುವ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ನಮ್ಮದಾಗಬೇಕಷ್ಟೆ.

ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರಿಗೆ ಜನ್ಮದಿನದ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು.