-ಪಾಲಹಳ್ಳಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್

ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬರೀ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡ ಛಾಯಾಫಲಕಗಳನ್ನು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಿವಿಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕ ಶ್ರಮಪಟ್ಟ ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು (‘ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್’) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ದತ್ತಾಂಶ ದಾಖಲಿಸುವ ‘ಸಹಾಯಕರು’ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಗೌರವ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕೆಲಸದ ಹಿಂದೆ ತೀವ್ರವಾದ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.

೧. ಛಾಯಾಫಲಕಗಳ ಯುಗ

ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ರಾತ್ರಿಯ ಆಕಾಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲೇ ಚಂದ್ರನ ಕುಳಿಗಳನ್ನು, ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಇತ್ಯಾದಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅವನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೆರಡು ಶತಮಾನಗಳು ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು.

ಬೆಳಕು ಕೆಲವು ಧಾತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ತಾಮ್ರದ ಪ್ಲೇಟ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ ಲೇಪನವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಅಯೋಡಿನ್ ಆವಿಗೆ ಒಡ್ಡಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಂತೆ (Photosensitive) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1839 ರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಜ್ಞ ಜಾನ್ ಹರ್ಷೆಲ್ ತನ್ನ ತಂದೆ ಖ್ಯಾತ ಖಗೋಳಜ್ಞ ವಿಲಿಯಮ್ ಅವರ ದೂರದರ್ಶಕದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಸ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸಿದನು. ಇಂತಹ ಫಲಕಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು 1840 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಬಿಂಬಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.

ಒದ್ದೆ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಕಿರಿಕಿರಿಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತಿದ್ದ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳಿಗೆ 1871 ರಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳಿಂದ ಹೊಸ ವಿಧಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. 1880 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ (ಕೊಡಾಕ್ ಕಂಪನಿ) ಅವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಡಚಬಹುದಾದ, ಹಗುರವಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರೋಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ (Roll Film) ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಈ ಭಾರವಾದ ಗಾಜಿನ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಯುಗ ಮುಗಿಯಿತು. ಆದರೂ, ಗಾಜು ವಕ್ರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು (Astronomers) ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲು 1980 ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ವಿಶೇಷ ಗಾಜಿನ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು!

೨. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು 8×10 ಇಂಚಿನ ಗಾಜಿನ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ದಟ್ಟವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಂತೂ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ (tens of thousands) ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗೆಯೇ 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಸಂಶೋಧಕರು ದತ್ತಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ಮೂಲಕ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಅಗಾಧ ದತ್ತಾಂಶದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಆಗ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪಿಕರಿಂಗ್ ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಹಾದಿ ತುಳಿದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಈ ಗಣಿತದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು (ಗಂಟೆಗೆ ಕೇವಲ 25 ಸೆಂಟ್ಸ್!) ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ತೋರಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ತಾಳ್ಮೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು.

• ಅವರ ಕೆಲಸ: ದಿನವಿಡೀ ಕಣ್ಣು ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗಾತ್ರ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಖರತೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು. ಈ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನಕ್ಕೆ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ಹಾಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ತಂಡವನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು (“ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್”) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಅಸಾಧಾರಣ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು (ಅಥವಾ ನಿಂತು), ಭೂತಗನ್ನಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎಣಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು.

ಗಾಜಿನ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಸೂರದ (Magnifying glass) ಸಹಾಯದಿಂದ ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಅತ್ಯಂತ ಮೇಧಾವಿ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಈ ಮಹಿಳಾ ಗಣಿತಜ್ಞರನ್ನು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇವರ ಇಡೀ ತಂಡವನ್ನು “ಪಿಕರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಃಪುರ” (Harem) ಎಂಬ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುವಾಗ ಇವರಿಗೆ ಸಹ-ಲೇಖಕರಾಗಿ (Co-authors) ಸರಿಯಾದ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಹುತೇಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಪುರುಷ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಇವರಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಹುದ್ದೆ ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ‘ಸಹಾಯಕರು’ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಅವರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಈ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರೂ, ಅಂದಿನ ಸಮಾಜ ಇವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕೇವಲ “ಅಗ್ಗದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ” (Cheap labor) ಎಂಬಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಹಲವಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಬಳಿ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1921 ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಲೋ ಶೇಪ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

೩. ಅಮೂಲ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು

ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫಲಕಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಈ ಮಹಿಳಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿದ್ದು, ಅವರು ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು:

1. ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ಲೆವಿಟ್: ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನಮಗೆ ಮೊದಲ “ಮೈಲಿಗಲ್ಲು” ಅಥವಾ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಇವರು. 1868 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ಲೆವಿಟ್ ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಾದ ‘ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್’ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ, ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಗಳು ತೀರಾ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1895 ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ಅವರು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಮೆಗೆಲಾನಿಕ್ ಕ್ಲೌಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಆಕಾಶಕಾಯದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ಸಾವಿರಾರು (~ 2400) ಚಂಚಲ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು (“ವೇರಿಯಬಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್”, ಅಂದರೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಖರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು) ಗುರುತಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಪ್ರಕಾಶದ ಏರಿಳಿತದ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಪ್ರಖರತೆಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು 1912 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇದೇ ಖ್ಯಾತ “ಅವಧಿ-ಪ್ರಕಾಶದ ನಿಯಮ”. ಲೀವಿಟ್ ಅವರ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಡ್ವಿನ್ ಹಬಲ್ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ದೂರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಮ್ಮ ‘ಕ್ಷೀರಪಥ’ (Milky Way) ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಮಾತ್ರವೇ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹಬಲ್, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಮ್ಮ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯಿಂದ ಆಚೆಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಸ್ವತಃ ಎಡ್ವಿನ್ ಹಬಲ್ ಅವರೇ ಹಲವು ಬಾರಿ “ಲೀವಿಟ್ ಅವರಿಗೆ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಗಬೇಕಿತ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರಂತೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ಲೀವಿಟ್ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಲೋಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಧಾರಣ ನೌಕರಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟರು.
2. ಆನಿ ಕ್ಯಾನನ್: ಇವರು ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ತಾಪಮಾನದ (ಬಣ್ಣ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘O, B, A, F, G, K, M’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ‘O’ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅತಿ ಶಾಖ ಹಾಗೂ ‘M’ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಬಹಳ ಶೀತಲ. ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ತಾಪಮಾನದ ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯ ‘G’ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವನು.
3. ಸಿಸಿಲಿಯಾ ಪೇಯ್ನ್: ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಖಗೋಳ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು.

೪. ಈಗಲೂ!

ಹಲವಾರು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಜನಪ್ರಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಮಗಳು) ಬರೆದಿರುವ ದಾವಾ ಸೋಬೆಲ್ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ 2016 ರಲ್ಲಿ “ದ ಗ್ಲಾಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್” ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೇಲಿದ್ದ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ವದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಡಿಸಿದರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

1960-70 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರೋಟಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಣಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ವಿವಿಧ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು — ಕ್ಲೌಡ್ ಚೇಂಬರ್, ಸ್ಪಾರ್ಕ್ ಚೇಂಬರ್, ಬಬಲ್ ಚೇಂಬರ್ ಇತ್ಯಾದಿ — ಬಳಸಿ ನೂರಾರು ಫಿಲ್ಮ್ ರೋಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಆ ಫಿಲ್ಮ್ ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ಕುಳಿತು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ, ಕಣಗಳ ಹಾದಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದವರೂ ಸಹ ಮಹಿಳೆಯರೇ! (ಅಂತಹ ದತ್ತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ನಾನು 1974 ರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೆ.) ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ ಟಾಟಾ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (TIFR) ಕಣಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ಬಬಲ್ ಚೇಂಬರ್’ ಫಿಲ್ಮ್ ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ 1960 ರ ದಶಕದಿಂದ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರೂ ಸಹ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಆಗಿದ್ದರು! 

ಹೀಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ “ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ತ” ಎಂದು ಸಮಾಜ ಭಾವಿಸಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ದೂರವಾಣಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು, ಮಾನವ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ನೇಕಾರಿಕೆ ಕೆಲಸಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕ ಕೆಲಸಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದದ್ದು ಅವರ ಲಿಂಗದ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲ; ಅವರಿಗೆ ದೊರೆತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ, ಪರಿಶ್ರಮ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಮನದಿಂದ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ! ಈ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಪ್ಲೂಟೊ

ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹದ ಆಚೆಗೂ ಹೊಸ ಗ್ರಹವೊಂದು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಊಹೆಗಳು ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಇದ್ದು, ಅದನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಆಗ ತಾನೇ ಲೋವೆಲ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಕ್ಕೆ (Lowell Observatory) ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ 23 ವರ್ಷದ ಯುವಕ ಕ್ಲೈಡ್ ಟಾಂಬಾ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು. 1930 ರಲ್ಲಿ ಟಾಂಬಾ ಅವರು ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನ ಹೀಗಿದೆ: ಟಾಂಬಾ ಆಕಾಶದ ಒಂದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಒಂದೇ ಆಕಾಶಭಾಗದ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ತಮ್ಮ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಸೌರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಹಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಜನವರಿ 23 ಮತ್ತು ಜನವರಿ 29 ರಂದು ತೆಗೆದಿದ್ದ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಟಾಂಬಾ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಚುಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿರುವುದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಅದೇ ನಮ್ಮ ‘ಪ್ಲೂಟೋ’! ಅವರು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ಲೇಟ್‌ನಲ್ಲೂ ಕನಿಷ್ಠ 50,000 ದಿಂದ 4,000,000 ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು! ಅಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಚುಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಚಿತ್ರಗಳು

1. ಗಾಜಿನ ಫಲಕವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆ.
2. ‘ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳು’ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಪಿಕರಿಂಗ್.
3. ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ಲೆವಿಟ್.
4. ಪ್ಲೂಟೊ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಎರಡು ಫಲಕಗಳು (ಮೂಲ ಕಪ್ಪಿರುತ್ತದೆ).