– ಲಿಖಿತ್ ಹೊನ್ನಾಪುರ

ಮನುಷ್ಯ ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಅವನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ಮುದ್ರೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಭಾಷೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಅದು ಪ್ರೀತಿ. ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗು ಮೊದಲು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಜಾತಿಯನ್ನಲ್ಲ, ಮಮತೆಯನ್ನು. ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರವಾಗುವುದು ವಂಶವನ್ನಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸನ್ನು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಬೆಳೆದಂತೆ ಸಮಾಜ ಅವನಿಗೆ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ ಜಾತಿ, ಮತ, ಕುಲ, ಗೋತ್ರ, ವರ್ಗ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ… ಹೀಗೆ ಹೃದಯಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗಿನ ಗುರುತುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಗ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಪ್ರೀತಿಯೋ? ಜಾತಿಯೋ?

ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಹೃದಯಗಳ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟುವ ನಂಬಿಕೆ. ಅದು ಪರಿಚಯದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಮುಖದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೆಸರು, ಊರು, ಭಾಷೆ, ಕುಟುಂಬ, ಆಸ್ತಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕೇಳದೆ ಒಬ್ಬರ ನೋವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರೀತಿಯ ಆರಂಭ.

ಜಾತಿ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅದು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಹೃದಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ತಕ್ಕಡಿಯಾಗಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ರಕ್ತದ ಬಣ್ಣ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ; ಕಣ್ಣೀರಿನ ರುಚಿಯೂ ಒಂದೇ; ನೋವು ಬಂದಾಗ ಹೃದಯವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಡಿತ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರೀತಿಯ ಮುಂದೆ ಜಾತಿಯ ಗೋಡೆಗಳು ಏಕೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ?

ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಡುವೆ ಕನಸುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬರ ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಕೈ ಹಿಡಿಯುವ ಭರವಸೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಮನೆಯವರ ಮುಂದೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಬಾರಿ “ಅವನು/ಅವಳು ಯಾವ ಜಾತಿ?” ಎಂಬುದಾಗುತ್ತದೆ.

“ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯವರೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ವೈರುಧ್ಯ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣಕ್ಕಿಂತ ಅವನ ಜಾತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯ? ಅವನ ಹೃದಯದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಗಿಂತ ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದು ಎಷ್ಟು ಸಮಂಜಸ? ಪ್ರೀತಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನೇ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಅವನು ಯಾವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂಬುದೇ ನಿರ್ಧಾರದ ಮಾನದಂಡವಾಗಬೇಕೇ?

ಪ್ರೀತಿ ಕೇವಲ ಕವನದ ಸಾಲಲ್ಲ. ಅದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಒಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಅವರ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗುವುದು, ಪರಸ್ಪರ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು ಕೂಡ ಸರಿಯಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದೂ ತಪ್ಪು; ಪ್ರೀತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದೂ ತಪ್ಪು. ಪರಿಹಾರವು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸೋಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಪ್ರೀತಿಸುವ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯ ವಿಚಾರವಲ್ಲ. ಜೀವನದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರದೆ ಬದುಕಿನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು ಯಾವತ್ತೂ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಗೆಲುವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪದವಲ್ಲ; ಅದು ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ನಂಬಿಕೆ. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕುಟುಂಬದ ಗೌರವ, ಸಂಬಂಧಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕವಿರಬಹುದು. ಅವರ ಭಯವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ದ್ವೇಷವೆಂದು ಕರೆಯುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಸಮಯ ಕೊಡಬೇಕು.

ಯಾಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೋಷಕರು ಪ್ರೀತಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಭಯದ ಪರಿಹಾರ ಜಾತಿಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಎತ್ತರಿಸುವುದಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅವರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಂಬಂಧದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಇವುಗಳೇ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಾರ್ಗ.

ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರದಿಂದ ಅಳೆಯಬಾರದು. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ನೋಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು. ನಾವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾನತೆಯ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, “ನಮ್ಮ ಜಾತಿ ನಿಮ್ಮ ಜಾತಿ” ಎಂದು ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥವೇನು?

ಪ್ರೀತಿಯ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಇದೇ ಅದು “ನಾನು” ಮತ್ತು “ನೀನು” ಎಂಬ ದೂರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ “ನಾವು” ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಗುರುತಾಗಬಾರದು; ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳು ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು. ಭಾಷೆಗಳು ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು. ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು. ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಮೌಲ್ಯ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಹೂವು ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹೂವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ ತನ್ನ ನೀರು ಕುಡಿಯುವವನ ಜಾತಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಯಾರದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ಜಾತಿಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಕೃತಿ ಇಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಾಗಬೇಕು?

ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೆ ಜಾತಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಹೋರಾಟವಲ್ಲ. ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೆ ಜಾತಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯ ದೊಡ್ಡವನು ಎಂದು ನೆನಪಿಸುವ ಅನುಭವ.

ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸತ್ಯವನ್ನೂ ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರೀತಿಯೂ ಮದುವೆಯವರೆಗೆ ಸಾಗಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಗಳು ಜೀವನದ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿ ದೂರವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಬ್ಬರ ಗುರಿಗಳು ಬೇರೆ ಆಗಬಹುದು. ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಜೀವನದ ಆಯ್ಕೆಗಳು, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಇವುಗಳೂ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ “ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ” ಎನ್ನುವುದೊಂದೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. “ನಾವು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಒಬ್ಬರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗಲೂ ಪರಸ್ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಮನಸ್ಸಿದೆಯೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಬೇಕು.

ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಕೇವಲ ಹೃದಯದ ಬಡಿತವಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವನದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬೇಕು. ಜಾತಿಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಕಥೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ “ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಯಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗದಂತಹ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮೇಲಿದೆ. ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಪೋಷಕರು ಮೊದಲು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೇಳಬೇಕು.

“ಅವನು/ಅವಳು ಯಾರು?”

“ಅವರ ಗುಣವೇನು?”

“ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವಿದೆಯೇ?”

“ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಯೋಜನೆ ಏನು?”

ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. “ಜಾತಿ ಬೇರೆ” ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುವುದು ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಯುವಜನರೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದೆ, ವಿವೇಕದಿಂದ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಪ್ರೀತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆತುರದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರೀತಿ ಗೆಲ್ಲಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ಅದು ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಜಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಧ್ವನಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಧ್ವನಿ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ರಮ ಬದಲಾಗಬೇಕು.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿಯಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅವನ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸುವ ದಿನ ಬರಬೇಕು. ಅಂದು ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿದರೆ “ಅವಳು ಯಾವ ಜಾತಿ?” ಉತ್ತರ ಹೀಗಿರಬೇಕು: “ಅವಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯಳು.” “ಅವನು ಯಾವ ಜಾತಿ?” “ಅವನು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ಮನುಷ್ಯ.” ಇಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಮದುವೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಜಾತಿಯಲ್ಲ; ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಬೆಳಗಿನ ಚಹಾದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವುದು ಜಾತಿಯಲ್ಲ; ಸಂಗಾತಿ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಜಾತಿಯಲ್ಲ; ಕಾಳಜಿ. ಕಣ್ಣೀರು ಬಂದಾಗ ಒರೆಸುವುದು ಜಾತಿಯಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿ. ಬದುಕಿನ ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಲು ಧೈರ್ಯ ನೀಡುವುದು ಜಾತಿಯಲ್ಲ; ನಂಬಿಕೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವೇನು? ಪ್ರೀತಿಯೋ? ಜಾತಿಯೋ? 

ನನ್ನ ಉತ್ತರ ಜಾತಿ ನಿಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅಳತೆಯಾಗಬಾರದು. ಪ್ರೀತಿ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದು ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಬೇಕು.

ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಜಾತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ ಬೇಕು.

ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮುಂದೆ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಣ್ಣದಾಗಲಿ. ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದೆ ಪ್ರೀತಿ ಅಪರಾಧವಾಗದಿರಲಿ. ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಭಯವಾಗದಿರಲಿ. ಪೋಷಕರ ಆತಂಕವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವಮಾನವಾಗದಿರಲಿ. ಆ ದಿನ ಪ್ರೀತಿ ಗೆದ್ದಿತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಾನವೀಯತೆ ಗೆದ್ದಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಜಾತಿಯಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ಜಾತಿಯಿಲ್ಲ. ನಗುವಿಗೆ ಜಾತಿಯಿಲ್ಲ. ಹೃದಯದ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಜಾತಿಯಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಹೆಸರಿಗಿಂತ ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ನೋಡುವ ದಿನವೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಯ ದಿನ. ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದು ನಮ್ಮ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲ; ನಾವು ಒಬ್ಬರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಗುರುತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾದಾಗ

“ಪ್ರೀತಿಯೋ? ಜಾತಿಯೋ?”

ಹೃದಯದೊಳಗಿಂದ ಒಂದು ಮೃದುವಾದ ಉತ್ತರ ಕೇಳಿಸಲಿ

“ಜಾತಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ…

ಪ್ರೀತಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅದರ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ…

ಆಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ.”

ಅದೇ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೌರವ. ಅದೇ ಕುಟುಂಬದ ಗೌರವ. ಅದೇ ಸಮಾಜದ ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರ