ಕಂನಾಡಿಗಾ ನಾರಾಯಣ ಅವರ ‘ಬಣ್ಣದ ಜಿಂಕೆ‘

ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

ಈ ಕೃತಿಯ ಕುರಿತ ನಾಮದೇವ ಕಾಗದಗಾರ ಅವರ ಬರಹ ಇಲ್ಲಿದೆ.

-ನಾಮದೇವ ಕಾಗದಗಾರ

ನನ್ನ ಓದಿಗೆ ದಕ್ಕಿದಂತೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳ ಕುರಿತಾದ ರಚನೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಕಲ ಜೀವಜಾಲದ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಕೊಂಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡು, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿ,ಪಕ್ಷಿ, ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಗಾಢವಾದ ಜೀವಪರ ಸಂವೇದನೆ ಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿ ಕಂನಾಡಿಗ ನಾರಾಯಣ ಅವರ ‘ಬಣ್ಣದ ಜಿಂಕೆ’ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ. ಇಲ್ಲಿನ ಹದಿನೈದು ಕಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಲೋಕದ ಕೌತುಕಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ತೆರೆದಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ದುರಾಸೆ, ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಹಂಕಾರ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂವೇದನಾ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೂಕಜೀವಿಗಳ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತವೆ.

         ಸಂಕಲನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಥೆಯಾದ ‘ಬಣ್ಣದ ಜಿಂಕೆ’ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೊನೆಯ ‘ಹುಲಿವೇಷ’ದವರೆಗೆ ಲೇಖಕರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಡುವಣ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಜಿಂಕೆ ಮರಿ ‘ವಿಸ್ಮಯ’ವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಚಿದಂಬರನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಮನುಷ್ಯನ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿದ ಮುಗ್ಧ ಜೀವಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳು ನಾಗರಿಕ ಮನುಷ್ಯನ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಚೆಕ್‌ಪೋಸ್ಟ್, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿಷ್ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರರ ಕ್ರೂರ ಜಾಲದ ನಡುವೆ ಜಿಂಕೆ ಮರಿ ಅನಾಥವಾಗುವ ಬಗೆ ಓದುಗರನ್ನು ಕಲುಕುತ್ತದೆ.  “ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೇವಲ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಾಧನಗಳಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಪಂಚತಂತ್ರದಂತೆ ನೀತಿ ಬೋಧಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿಯೋ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನಷ್ಟೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋವು-ನಲಿವು, ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೈವಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.”

          ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅವು ಕುಟುಂಬದ ಆತ್ಮೀಯ ಭಾಗ. ‘ಬೀಜದ ಹೋರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಮೆರೆದ ‘ಗರುಡ’ ಎಂಬ ಹೋರಿ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲಗೊಂಡು, ಕಟುಕನ ಕೈಸೇರಿ ದಾರುಣ ಅಂತ್ಯ ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕ್ರೂರ ಮಗ್ಗುಲನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ‘ಹಕ್ಕೆ’ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಕೊಂಬಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ತಾಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಜೂಜಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನ ಹುಸಿಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಹಸುವನ್ನೇ ಪ್ರಪಾತಕ್ಕೆ ದೂಡಿ ಬಲಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.  “ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಪೂಜ್ಯಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೋಗಿನ ಆಚೆಗೆ, ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮುಗಿದೊಡನೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸರಕನ್ನಾಗಿಸುವ ಕಟು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಕಂನಾ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ಬೆತ್ತಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.”

             ಮಾಂಸದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಂದಿಗಳ ಕಾಟ ತಪ್ಪಿಸಲು ತಂದ ವಿದೇಶಿ ತಳಿಯ ಮುದ್ದಿನ ನಾಯಿಯು ಕಡೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯದ ಕೀಟನಾಶಕಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ದುರಂತ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ಅನಾಥ ಆನೆ ಮರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಗುವಿನಂತೆ ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಬಡ ಆನೆಪ್ಪನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಮಠದ ಅಧಿಕಾರ, ಸರ್ಕಸ್ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ದುರಾಶೆ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಚು ಹೂಡುವ ಬಗೆ ಸಮಾಜದ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಕಳಚುತ್ತದೆ.

ಹಾವಿನ ಸೇಡಿಗೆ ಬೆದರಿ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕುವ ದುಂಡಣ್ಣನ ಸಾವು ಮನುಷ್ಯನ ಕಲ್ಪಿತ ಭಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಊರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಮೇಲೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದುಕೊಂಡು ಹುಲಿವೇಷ ಹಾಕಿ ಕುಣಿಯುವ ಬಡ ಕಲಾವಿದ ಜವರಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಿತಾಗಾರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಮಾನವೀಯ ಶೋಷಣೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿದೆ.

      ಕಂನಾಡಿಗ ನಾರಾಯಣರ ಕಥನ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಅಪ್ಪಟ ಮಣ್ಣಿನ ಭಾಷೆ. ಯಾವುದೇ ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದ, ಮಲೆನಾಡು-ಕರಾವಳಿಯ ದೇಸಿ ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಲಯ ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. “ಲೇಖಕರ ಶೈಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೆಂದರೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳದೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿನ ಹರಟೆಯ ಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ದಾಟಿಸುವುದು. ಕಟುವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಈ ಕಥನಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.”

            ‘ನವ್ವಾಲೆ ಬಂತಪ್ಪ ನವ್ವಾಲೆ’ಯಲ್ಲಿ ಕಂಬಳಿಹುಳುಗಳ ಹಾವಳಿಗೆ ತತ್ತರಿಸುವ ಹಳ್ಳಿಗರ ಒರಟು ಮಾತುಗಳು, ‘ಎಮ್ಮೆದೊಡ್ಡಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಪ್ಪನ ನಡುವಿನ ಜಟಾಪಟಿ ಹಾಗೂ ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್ ತೊಟ್ಟಿಯ ಅವಾಂತರಗಳು ಅಪ್ಪಟ ದೇಸಿ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮಿಳಿತವಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಹಾಗೂ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಲೇಖಕರು ಚುರುಕಾದ ವಿಡಂಬನೆಯ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ದಾಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಬೈಟುಲೋನೆ ಪಾವಂದಯ್ಯನೋ… ಯಃಕಶ್ಚಿತ್ ಕೋತಿಯೋ…’ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಆಡಂಬರದ ಗೋಷ್ಠಿಗಳ ಲೇವಡಿ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ತೋಟದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ತಗುಲಿ ನರಳುವ ಪುಟ್ಟ ಮರಿ ಕೋತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕಣ್ಣೀರಿಡುವ ಪಾವಂದಯ್ಯನ ನೈಜ ಮಾನವೀಯ ಸಂವೇದನೆ ಸೋಗಲಾಡಿತನದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

       ಕಲ್ಲಿನ ಸಂದಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿರೋಧವೊಡ್ಡುವ ಏಡಿಯ ಹೆಣಗಾಟವಿರಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳ ಅತಿವೇಗದ ಸ್ನಾಯು ಕಂಪನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮಾಫಿಯಾ ಇರಲಿ, ಕಂನಾ ಅವರ ವರ್ಣನೆಗಳು ಓದುಗನ ಕಣ್ಮುಂದೆ ಜೀವಂತ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯದಂತೆ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. ‘ಐ ಥಿಂಕ್ ಮೈಸ್ ಆರ್ ನೈಸ್’ ಪ್ರಬಂಧ ಮಾದರಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಂತೆ, ಈ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಭೋಗಭೂಮಿಯಲ್ಲ; ಇಲಿ, ಜಿಂಕೆ, ಹಾವು, ಹಕ್ಕಿ, ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಅತಿಯಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೈವಿಕ ಸರಪಳಿ ಹೇಗೆ ಛಿದ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂನಾ ರವರು ತಣ್ಣನೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

“ಮಾನವಕೇಂದ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹೋಗಿ ಹೇಗೆ ತಾವೇ ಅಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಸಂಕಲನದ ಕಥೆಗಳು ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಕಾಡಿನ ಗಡಿಯಿಂದ ಊರಿನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಈ ಕಥಾಯಾನವು ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಥಾ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಉಳಿಸದೆ, ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಗಾಢವಾದ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.”

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕಂನಾಡಿಗ ನಾರಾಯಣರ ‘ಬಣ್ಣದ ಜಿಂಕೆ’ ಸಂಕಲನವು ಪ್ರಾಣಿಲೋಕದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾನವೀಯತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಮ್ಮ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಜೀವಪರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.