ಜಿ ಪಿ ಬಸವರಾಜು ಅವರ ‘ಮುಗಿದ ಹಾಡಿನ ಖಾಲಿ ರಾಗ’ 

ಈ ಕೃತಿಯ ಕುರಿತ ನಾಮದೇವ ಕಾಗದಗಾರ ಅವರ ಬರಹ ಇಲ್ಲಿದೆ.

-ನಾಮದೇವ ಕಾಗದಗಾರ

ಜಿ.ಪಿ. ಬಸವರಾಜು ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೌನ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಮಾತಾಡುವ ಕವಿ.  ‘ಮುಗಿದ ಹಾಡಿನ ಖಾಲಿ ರಾಗ’ ಕವನ ಸಂಕಲನವು ವರ್ತಮಾನದ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮೌನ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಿ.ಪಿ. ಬಸವರಾಜು ಅವರು ಆ ಮೌನಕ್ಕೆ ‘ಖಾಲಿ ರಾಗ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ಅಲ್ಲಿನ ಶೂನ್ಯವನ್ನೇ ಪಲ್ಲವಿಯಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಕಲನವು ಕೇವಲ ಸಾಲುಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರದ ಕವಚಗಳನ್ನು ಕಳಚಿ ‘ಬಯಲಾಗುವ’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ‘ಮುಗಿದ ಹಾಡಿನ ಖಾಲಿ ರಾಗ’ ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ‘ರಾಗ’ ಆ ಖಾಲಿತನದಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯ. ಈ ಸಂಕಲನವು ಶೂನ್ಯದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ತಲ್ಲಣಗಳ ‘ಖಾಲಿ ರಾಗ’ವಾಗಿದೆ

ಸಂಕಲನದ ಮೊದಲ ಭಾಗ ‘ತೆರೆದ ಬಯಲು’ ಓದುಗನನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಎಚ್ಚರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ‘ತಾವೊ ನೆನೆದು’ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ನಮಗೆ ಅರಿವು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಮಿಂಚು. ಆ ಬೆಳಕಿನ ನಂತರ ಆವರಿಸುವ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೇ ನಾವು ಸಂಭ್ರಮದಿAದ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿತೆಯು ಅಹಂಕಾರದ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.  ‘ಅಲ್ಲಮ’ ಕವಿತೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಕಾರನನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಣ್ಣೋಟದಲ್ಲಿ ಮರುಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ‘ಬೆಡಗು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕವಿ, ಲೋಕದ ಸಂತೆಗೂ ಅಲ್ಲಮನ ಮೌನಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಬಯಲು’ ಎಂದರೆ ಬರಿ ಖಾಲಿತನವಲ್ಲ, ಅದು ಜ್ಞಾನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ‘ಝಂಡಾ’ ಮತ್ತು ‘ಯುದ್ಧವೆಂದರೆ’ ಕವಿತೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿ. ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ತೋರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆ ಅಪಾರ. ಧರ್ಮದ ಧ್ವಜಗಳು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೆಲದ ಮೇಲಿರುವ ಬಡವನ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಕೊಳೆಚೆ ನೀರಿನ ಬದುಕು ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದ ಗೆಲುವನ್ನು ಹೆಣಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಭಾಷೆ ಎಷ್ಟು ನೇರವೆಂದರೆ, ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಾಸೀನತೆಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿ ವಾಸ್ತವದ ಕೊಳಚೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಕಲನದ ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಹುಡುಕಾಟ ಗುಡಿ-ಚರ್ಚುಗಳಿಗಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ.ಅಪ್ಪನ ಮೈ ಬೆವರು, ಅವ್ವನ ಒಲೆಯ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಹಂಚಿಕೆಯ ಗುಣದೊಳಗೆ ಕವಿ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. “ದೇವರೇನು ಕನಸೇ? ಭ್ರಮೆಯೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಲೇ, ಅತ್ಯಂತ ಸರಳತೆಯಲ್ಲೇ ಆ ದೈವತ್ವ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬ ದರ್ಶನವನ್ನು ಈ ಭಾಗ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವರನ್ನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನ ಎದೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಕ್ರಮ. ದೇವರು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕವಿ ಗುಡಿ-ಗುಂಡಾರಗಳಿ0ದ ಬಿಡಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಅವರವರ ದೇವರು’ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಅಪ್ಪನ ನಿರಾಳತೆ’, ‘ಅವ್ವನ ರೊಟ್ಟಿ ತಟ್ಟುವ ಶ್ರಮ’ ಮತ್ತು ‘ಮಗುವಿನ ಹಂಚಿ ತಿನ್ನುವ ಗುಣ’ಇವೇ ನಿಜವಾದ ದೈವತ್ವದ ನೆಲೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ದೇವರು ಆಕಾಶದ ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ‘ಸರಳ ಮತ್ತು ನಿರಾಳ’ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ‘ಕೊರೋನಾ ಪದ್ಯಗಳು’ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದುರಂತದ ದಾಖಲೆಗಳು. ಕಾಲದ ಗಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಸಹಾಯಕತೆ, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಾವು-ಬದುಕಿನ ನಡುವಿನ ಕ್ಷೀಣ ಸದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.  ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಯಾತನೆ, ಸಾವು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕಾಡುವ ಏಕಾಂತ ಮತ್ತು ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಕ್ಷಣಿಕ ಎಂಬ ಅರಿವು ಇಲ್ಲಿನ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಡುಗಟ್ಟಿದೆ. ‘ನಾಳೆ ಮತ್ತೆ ನಾಳೆ’ ಎಂಬ ಕಾತರದೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾವ್ಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 

ಸೆಗಣಿ ಉಂಡೆ ತಳ್ಳುವ ಹುಳು, ರೆಕ್ಕೆ ಮುರಿದ ವಿಮಾನ, ಅಪ್ಪನ ಹರಹರ ಶಬ್ದ—ಹೀಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಕವಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಕಲನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ‘ಖಾಲಿ’, ‘ಬಯಲು’, ‘ಮೌನ’, ‘ಶೂನ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ಕವಿಯ ಉದ್ದೇಶಿತ ‘ಶೂನ್ಯ ಪಾತಳಿ’ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಅಂತರ0ಗದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕವಿತೆಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತವೆ.   ಬಸವರಾಜು ಅವರ ಭಾಷೆ ಸರಳವಾದರೂ ಅದು ಇಳಿಯುವ ಆಳ ಅಗಾಧವಾದುದು. “ಸ್ವಯಂ ಅರಿವು ಮಿಂಚಿ ಬಾನೆಲ್ಲ ಬೆಳಕಾಯಿತು,” “ಬೆಳಗಿನ ಬಯಲಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದ ನಿರಾಳವಾಗಿ”—ಇಂತಹ ಸಾಲುಗಳು ಓದುಗನ ಅಂತರAಗವನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತವೆ.  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುವಾಗ ಕವಿ ಬಳಸುವ ವ್ಯಂಗ್ಯವು ಕಟುವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವಂತಿರುತ್ತದೆ. 

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ‘ಮುಗಿದ ಹಾಡಿನ ಖಾಲಿ ರಾಗ’ ಕೇವಲ ಕವಿತೆಗಳ ಗುಚ್ಛವಲ್ಲ; ಇದು ಅಹಂಕಾರದಿ0ದ ಶೂನ್ಯದ ಕಡೆಗೆ, ಗದ್ದಲದಿಂದ ಮೌನದ ಕಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅರಿವಿನ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಯಾನದಂತಿದೆ. “ಮುಗಿದ ಹಾಡು” ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಓದು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ‘ರಾಗ’ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತಾನು ಎಂಬ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹೊರತಂದು, ವಿಶ್ವದ ಬಯಲಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಸಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕವಿ ಜಿ.ಪಿ.ಬಸವರಾಜು ಇವರಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಗಗಳು ನಾಡಿನ ಓದುಗರಿಗೆ ದಕ್ಕಲಿ.