-1- ಬಡ ಮಕ್ಕಳ ತೊಟ್ಟಿಲು ಅಂಗನವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನವ್ವ ಏಸೊಂದು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ ! ಅಷ್ಟೂ ಮಕ್ಕಳ ಅವ್ವ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಎನ್ನುವ ಹಿಗ್ಗಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಲೋಕದಿ ನಾ ರಾಜನೆ ಆಗಿದ್ದೆ! ಟೀಚರಮ್ಮನ ಮಗನೆನ್ನುವ ಊರವರ ಅಕ್ಕರೆಯ ಹಾರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾ ಊರ ತಾಯಂದಿರ ಮಗನಾದದ್ದು ಈಗಲೂ ಸೋಜಿಗ ! -2- ಆಗ ಅಂಗನವಾಡಿಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಹಿಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಯ ಭಾರತಾಂಬೆಯ ಬಡ ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಾ ತಿಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು! ಅವ್ವ ಕರುಣಾಳು ದೇಶವೆಂದು ಮನದಲ್ಲಿ ವಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಅಲ್ಲಿ ನಾಯಿಗೆ ಹಾಕುವ ಫುಡ್ಡನ್ನು ಅಂಗನವಾಡಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆಂಬ ಎಲ್ಲೋ ಕೇಳಿದ ಸುದ್ದಿ ನಿಜವೇ ಎಂದು ಅವ್ವನನ್ನು ಮುಗ್ದವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಯಾರೋ ಹೇಳಿದ್ದು ? ಎಂದು ಸಿಡಿಮಿಡಿಗೊಂಡಿದ್ದಳು ! ನನಗಾಗ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮಕ್ಕಳು ನಾಯಿಮರಿಗಳಂತೆ ಕಂಡದ್ದು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿದೆ ! -3- ಕೂಲಿಗೆ ಹೋದ ಮಾದಿಗರ ದುರುಗಿ ಗೌಡರ ಮಗನ ಬಲತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಅಸುನೀಗಿದ್ದಳು ! ದೈವದವರು ಕೊಲೆಯ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಊರ ಮಾನ ಉಳಿಸಿದರು ! ಜನನ ಮರಣದ ರಿಜಿಸ್ಟರನಲ್ಲಿ ಕಾಡುಹಂದಿಯ  ಇರಿತದಿಂದ ಸತ್ತಳೆಂದು ಬರೆದ ಅವ್ವ ನಿಜವ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿಪೂರ ಬಿಕ್ಕಳಿಸಿ ಅತ್ತಿದ್ದಳು ! -4- ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಮಕ್ಕಳ ತೂಕ ಮಾಡುವಾಗ ಬಡಕಲು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆ ಇರುವ ಲೆಕ್ಕ ಬರೆದು ತಳಮಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಪ್ಪಿಟ್ಟನ್ನು ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ತಿನ್ನಿಸಿ ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಆ ಮಕ್ಕಳ ತೂಕ ತುಸು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರ ತಂದು ಒಳಗೊಳಗೆ ಖುಷಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು ! -5- ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಡಲು ಬಿಟ್ಟು ಕಣ್ಮರೆಸಿ ಕೂಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ತಾಯಂದಿರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವ್ವನ ಕೈಯಲ್ಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು! ಅವ್ವ ಅಳುವ ಕಂದಮ್ಮಗಳ ತನ್ನ ಹಾಲಿಲ್ಲದ ಮೊಲೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ತೇಟ್ ಅವರ ಅವ್ವನಂತೆ ತಲೆ ನೇವರಿಸುವಾಗ ಮಕ್ಕಳು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಿದ್ದವು ! -6- ಪ್ರಥಮ ಚಿಕೆತ್ಸೆಗೆಂದು ಗೌರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕೊಟ್ಟ ಔಷಧಿ, ಗುಳಿಗಿ, ಮುಲಾಮು ಟಿಂಚರುಗಳ ಕೊಡುವಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವ್ವ ಊರವರಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರಮ್ಮನೇ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಎಸ್ಸೆಲ್ಸಿ ಪೇಲಾದ ತನ್ನನ್ನು ಡಾಕ್ಟರಮ್ಮ ಎನ್ನುವುದ ಕೇಳಿಯೇ ಹಿರಿ ಹಿರಿ ಹಿಗ್ಗಿ ಡಾಕ್ಟರರ ಸೋಗು ಹಾಕಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಭಾಷಣ ಬಿಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು ! -7- ಫಸ್ಟ ಏಡ್ ಬಾಕ್ಸಲ್ಲಿ ಅವ್ವ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ನೀರೋಧಗಳ ಕದ್ದು ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಹತ್ತು ಪೈಸೆಗೊಂದರಂತೆ ಮಾರಿ ನಾ ಮಿಠಾಯಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದೆ ! ಗೆಳತಿಯರಿಗೆ ಪುಕ್ಕಟೆ ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ ! ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿಯರೆಲ್ಲಾ ನಿರೋದಗಳ ಊದಿ ಬಲೂನು ಮಾಡಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ! ಅವ್ವ ಇದ ನೋಡಿ ತಲೆ ಚಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಲೆಕ್ಕಿ ಜುಳ್ಕಿ ಹಿಡಿದು ನನ್ನ ಬಾರಿಸಲು ಬೆನ್ನು ಹತ್ತುತ್ತಿದ್ದಳು ! -8- ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಹರಿಜನ ತಿಂದಪ್ಪನಿಗೆ ಔಷಧಿ ಕೊಡಲು ಕೇರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಹಿಟ್ಟು, ಎಣ್ಣೆ ಇಷ್ಟಿಷ್ಟೇ ಕೊಟ್ಟು ಬದುಕುವ ಭರವಸೆ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದಳು! ಆತನ ರೋಗ ಗುಣವಾದಂತೆ ಅವ್ವ ಒಳಗೊಳಗೇ ತಾನು ತಿಂದಪ್ಪನ ಪಾಲಿನ ದೇವರಾದುದ ನೆನೆದು ದೇವರ ಪಕ್ಕವೇ ಕೂತಂತಾಗಿ ಬೆವರುತ್ತಿದ್ದಳು ! -9- ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಮೃತವೆಂಬಂತೆ ಹನಿ ಹನಿ ಪೋಲಿಯೋ  ಹಾಕಿ ರೋಗ ಮುಕ್ತ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯ ನೆನೆದು ಸುಖದ ನಗೆ ನಕ್ಕು ಗರ್ಭಿಣಿ ಬಾಣಂತಿಯರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಲಹೆ ನೀಡಿ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಯೂ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಳು ! -10- ಬಿಡಿಗಾಸಿನ ಸಂಬಳ ಮುಗಿದಾಗ ಅಂಗನವಾಡಿಯಲಿ ತಿಂಗಳು ಮಿಕ್ಕಿದ ರೇಷನ್ನನ್ನ ಸಹಾಯಕಿಗೂ ಹಂಚಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯ ಅಂಗಡಿ ಶಾರದಮ್ಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಾರ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಮಿರ್ಚಿಯ ತಂದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ತಿನ್ನಿಸಿ ಖುಷಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಅಪ್ಪ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಆಕಳು ಸಾಕಿದರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ತರಕಾರಿ ತರುತ್ತಿದ್ದ ! ಮನೆಯ ತೂಗಿಸಲು ಅವ್ವ ಏದುಸಿರು ಬಿಟ್ಟು ರೇಗಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಮತ್ತು ತಂಗಿಯರು ಹುಸಿರು ದಿಮ್ಮಗಿಡಿದು ಕೂತಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು ! -11- ಹೆಂಗಳೆಯರ ಸಂಘ ಮಾಡಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಕನಸುಗಳ ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಗಂಡಸರಿಗೆ ಹೆದರಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾಷಣ ಬಿಗಿದು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುರುಪು ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಇದ ನೋಡಿ ಊರ ಗಂಡಸರು ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳ ಟೀಚರಮ್ಮ ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆಂದೂ ಮನೆಯ ಮುರಿ0ುುತ್ತಾಳೆಂದೂ ಅವ್ವನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು! -13- ಕೆಲವರು ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಮಾನು ಮಾರುತ್ತಾಳೆಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ರಂಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ! ಅವ್ವ ಚಂಡಿಯ ಅವತಾರ ತಾಳಿ ಜಗಳ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಳು ! ಆಯಮ್ಮ ಒಳ್ಳೆ ಮೇಡಂ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅವಳ ಕೋಪವ ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ! ನಾವೋ ಆಗ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳಂತೆ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆವು ! -14- ಅವ್ವನಂತೆಯೇ  ದುಡಿವ ಹೆಲ್ಪರ್ ಯಲ್ಲಕ್ಕ ಊರ ಓಣಿ ಓಣಿ ಸುತ್ತಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಿಂಡೊಡನೆ ಅಂಗನವಾಡಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಲೂ ಕಿಂದರ ಜೋಗಿಯಂತೆಯೂ ಕೊಳಲನೂದಿದ ಗೊಲ್ಲತಿಯಂತೆಯೂ ನನಗಾಗ ಕಂಡದ್ದಿದೆ ! ದಿನ ದಿನದ ಚರಿತೆ ಯಲ್ಲಕ್ಕನ ಮಾತಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡಂತೆ ಅವ್ವನ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಊರ ಇತಿಹಾಸ ಚಿಗುರೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು! -15- ಈಗಲೂ ಅವ್ವ ಅಂಗನವಾಡಿ ತೊಟ್ಟಿಲ ತೂಗುತ್ತ ಏಸೊಂದು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ ದಣಿವರಿ0ುದೆ ಊರ ಮಕ್ಕಳ ಪೊರೆಯುತ್ತಲೆ ಇದ್ದಾಳೆ ! ಬಿಡಿಗಾಸಿನ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ದುಡಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಅವ್ವನಂಥ ಎಷ್ಟೋ ಅವ್ವಂದಿರು ಏದುಸಿರ ಬಿಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ !]]>