ಹತಾಶೆ ಆತಂಕಗಳ ದ್ಯೋತಕ

ನಾ ದಿವಾಕರ

ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ವೇಷಿಯಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದಲೂ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ್ದು ಬೇಕಾದಷ್ಟಿದೆ,,,,,,, ಇಕ್ರಲಾ ವದೀರ್ಲಾ ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬರೆಯಲಾರೆ,,,,, ಆ ಆಕ್ರೋಶ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ,,,,, ಖ್ಯಾತ ದಲಿತ ಕವಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಲಿತ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸದಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನಂತೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದು ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಸಮಜಾಯಿಷಿಯ ಮೂಲಕ ವಾದ ವಿವಾದಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡಿವೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಮೂಲ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತಲೂ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಮತ್ತೂ ವಾದಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬಹುದೇನೋ.

ಬಹುಶಃ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದ್ದರೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತೇನೋ. ಆದರೆ ಈಗ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೆಡೆ ದಲಿತ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಹತಾಶ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶವೇ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಹತಾಶೆಯ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಲೂಬಹುದು. ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯಂತಿದ್ದ ಕವಿ ಈಗ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಆ ಆಕ್ರೋಶ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಹಿಮ್ಮುಖ ಚಲನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕೇ ಹೊರತು ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಾರದು.

ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಒಂದು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹೋದದ್ದು. ಇಕ್ಕರ‍್ಲಾ ವದೀರ‍್ಲಾ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು, ನನ್ನ ಜನ ನನ್ನ ಜನ ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಸಾಲುಗಳು ಆ ಕಾಲದ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ನೋವು, ಆಕ್ರಂದನ ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದವು. ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಸಾಲುಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಭಾವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಹತಾಶೆಯ ಸಾಲುಗಳು ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಹತಾಶ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಲಿತ ವರ್ಗಗಳ ಆಕ್ರೋಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒರೆ ಹಚ್ಚಿ ನೋಡಿದಾಗ ಬಹುಶಃ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಕವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಕೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೇನೋ ಎನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಇಡೀ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಕೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ನಡುವೆ ಗಂಭೀರವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೇನೂ ಕಾಣಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ನವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನವ ಉದಾರವಾದದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನವ ನವೀನ ಮಾದರಿಗಳ ಶೋಷಣಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅರಿವು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಇದು ದಲಿತರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂತಲೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾಗಿರುವ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿರುವ ರೀತಿ ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಇದು ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಹೌದು, ಸವಾಲೂ ಹೌದು.

ರಾಜಕಾರಣ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತ ವರ್ಗಗಳ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಬಂಡಾಯದ ದನಿಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಲವು ಮಜಲುಗಳಲ್ಲಿ ಆಳುವ ವರ್ಗಗಳ, ಸಮಾಜದ ಪ್ರಬಲ ವರ್ಗಗಳ, ಆಳ್ವಿಕರು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಪ್ರಭಾವಿ ವಲಯಗಳ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳನ್ನು, ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನೂ ಮರೆತುಹೋಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಸೂಕ್ತ. ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿ, ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ವೈಭವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿರುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಒಪ್ಪುವಂತಹುದಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ, ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಹೋರಾಟಗಳ ನಂತರವೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಏಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ೧೯೩೦-೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸಾವಿರಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರನ್ನು ನಂಬಬಹುದು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನಂಬಲಾಗದು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಕಳೆದ ಎಂಟು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸದಿದ್ದರೆ, ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋಗುವ ಸಂಭವವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಬಹುಶಃ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ನ್ಯೂನತೆಯೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣ, ನವ ಉದಾರವಾದ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ವಾದದ ಪುನರ್‌ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಹೋದರೆ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರಷ್ಟೇ ಹತಾಶ ಸ್ಥಿತಿ ತಲುಪಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ ಪಂಕ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೊದಲ, ಎರಡನೆ ಪೀಳಿಗೆಯ ದಲಿತ ವರ್ಗಗಳು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಅನನ್ಯತೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಅನ್ಯತೆಯ ಪಾಶವೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿರುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಯ ದುರಂತ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಬುದ್ಧ, ಬಸವ, ಅಂಬೇಡ್ಕರಾದಿಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ, ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಖೈರ್ಲಾಂಜಿ, ಕಂಬಾಲಪಲ್ಲಿ, ಖಾಪ್ ಪಂಚಾಯತ್, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲ ಹೊರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಈ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ ಎಂದು ನೋಡಿದಾಗ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಇತಿ ಮಿತಿಗಳು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರಾಗುತ್ತವೆ.

ಒಂದೆಡೆ ಬುದ್ಧನೆಡೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಲಿತ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ದಲಿತತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯಾವಂತ, ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗಗಳ ದಲಿತರು ಕಂಡೂ ಕಾಣದಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿ ಬದುಕುವ, ಕಾಯಕವನ್ನೇ ಆಧರಿಸುವ, ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳಾಗಿಯೇ ಜೀವನ ಸವೆಸುವ ಶೇ. ೮೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಲಿತರು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಭದ್ರತೆಯನ್ನು ದೃಡಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಡಿವಂತಿಕೆ, ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ. ಸಮಾಜವಾದ, ಕಮ್ಯುನಿಸಂ, ಕ್ರಾಂತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳು ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಡುತ್ತಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಹತಾಶೆಯ ಮಾತುಗಳು ಅಚ್ಚರಿಯನ್ನೇನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಹತಾಶೆಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ಕಾಣುವುದೇ ಹೊರತು, ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿ ಕಾಣವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮನದಾಳದಲ್ಲೇ ಹುದುಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಕಾಯಕ ಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ದಲಿತ ಕ್ರಾಂತಿ ಕವಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ ತಮ್ಮ ನೇರನುಡಿಗಳನ್ನು ಜನತೆಯ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನವ ಉದಾರವಾದ, ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒರೆ ಹಚ್ಚಿ ನೋಡದೆ ಹೋದಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕ ವಾದ, ಸಂವಾದ, ವಿವಾದಗಳಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವುದೇ ಆದರೆ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳ ಸುತ್ತ ನಡೆಯಬೇಕೇ ಹೊರತು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸುತ್ತ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಆಶಯವೂ ಆಗಿರಬಹುದು.