ಕವಿ ರಮೇಶ್ ಆರೋಲಿ ಅವರಿಗೆ ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಪುತಿನ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ 

 

ಜುಲುಮೆ

(ಸ್ಪೇನ್ ನ ಬರ್ಸಿಲೋನದಲ್ಲಿ ಕರ್ಲೋಸ್ ಎಂಬ ಬಡ ಚಮ್ಮಾರ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ದೇಶದ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನೂ ನೋಡಿರದ ಆತ ಸುತ್ತಲಿನ ಬಡ ಕೂಲಿ-ಕಾಮರ್ಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಚಪ್ಪಲಿ/ಬೂಟು ಮಾರಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಇದು ತಿಳಿದ ಆ ಪ್ರಾಂತದ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ ಕರ್ಲೋಸ್  ಬಳಿ ಬಂದು ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯ, ರಾಜ ವೈಭೋಗದ ಆಸೆ ತೋರಿ ಆಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಚಮ್ಮಾರನಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಲೋಸ್  ಆ ಆಮಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯ ದಿನಗೂಲಿಗಳೇ ತನ್ನ ದೊರೆಗಳೆಂದು ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ದೊರೆಯ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬಹುದೆ ಹೊರೆತು ಮನುಷ್ಯನನ್ನಲ್ಲ ಎಂಬ ನೀತಯುಳ್ಳ ಈ ಜನಪದ ಕತೆಯೇ ಈ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು)

ಜುಲುಮೆ

ಉತ್ತುತ್ತ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಊರಾಚೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ

ಉತ್ತರ ನಾಡಿನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿರೊ

ಮುತ್ತಂಥ ಮೆಟ್ಟಿನ ಮಲ್ಲಯ್ಯನ

*

ಭೂಮಿ ಗುಡಿಸುವವರ ಬಾನು ಬಳಿಯುವವರ

ಪಾದ ಹಸನಾಗಿ ಇರಲೆಂದು ಮಾಡ್ಯಾನೆ

ನಾಡೊಪ್ಪೊ ಜೋಡ ಮಲ್ಲಯ್ಯ

*

ಹರಗಿದ್ದು ನೆಲವಲ್ಲ ಒರಗಿದ್ದು ತೆನೆಯಲ್ಲ

ಬಿಟ್ಟಿ ಚಾಕರಿಗೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ ಮಲಶೆಟ್ಟಿ

ನಾಯಿಚೂರಿಗೆಲ್ಲ ದೊರೆಮಲ್ಲ

*

ಪಾದ ಪಾದರಸ ಹೆಸರು ಸಣ್ಣ ಸರಸ

ದೊರೆಶೆಟ್ಟಿಗೀಕೆ ಕೊನೆ ಕೂಸ ಸರಸೀಗೆ

ಕಾಲಡಿ ಆಣಿಗಾಯ ಕಾಡಿತ್ತ

*

ಸೂರ್ಯಂಗೆ ಮುಗಿದಾರೊ ಚಂದ್ರಂಗೆ ನಮಿಸ್ಯಾರೊ

ಅಷ್ಟ ದಿಕ್ಕೀಗೆ ಹುಡಿಕ್ಯಾರೊ ಕೈ ಮದ್ದು

ಕಾಣದೆ ಬರಿಗೈಲೆ ಬಂದಾರೊ

*

ಕಟ್ಟು ಕುಲಕಿಲ್ಲ ಕೆಟ್ಟು ಬಗೆಯೋದಿಲ್ಲ

ಮೆಟ್ಟು ಮಾಡೋರ ಮನೆತನಕ ನಡಿಬೇಕ

ಹುಟ್ಟುಗಾಲಿಲೆ ಗಿಳಿಯೊಂದ ಹೇಳಿತು

*

ಗುರುತು ಹೇಳಲು ಬ್ಯಾಡ ಮರೆತು ದೊರೆಗೂಸೆ

ಮದ್ದಿನ ಹೆಸರು ಮೆಟ್ಟೆಂಬುದ ಅರಿತು

ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊ ಜೋಡೊಂದ

*

ತಿಂದಿದ್ದು ಮದ್ದಲ್ಲ ಕಂಡಿದ್ದು ಕಲ್ಲಲ್ಲ

ಕಾಲು ಬ್ಯಾನಿಗೆ ನಿದಿರಿಲ್ಲ ಹಗಲಲ್ಲಿ

ಕುಂಟುತ್ತ ನಡೆದಾಳೊ ದಾರೀಲಿ

*

ಅಲೆಯುತ್ತ ನಡೆದಾಳೊ ಅಳಲು ನುಡಿದಾಳೊ

ಮಾವಿನಕೆರೆ ದಂಡೆ ತಲುಪ್ಯಾಳೊ ಮಂದಿಯ

ಮಲ್ಲಯ್ಯನ ಜೋಪಡಿ ಕೇಳ್ಯಾಳೊ

*

ಮುತ್ತಿನರಮನೆಯಲ್ಲ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದವರಿಲ್ಲ

ಸುತ್ತ ಗುಡಿಸಲು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕೀತು

ಶಿವನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಜೋಪಡಿ

*

ಅರಳಿ ಮರದ ನೆರಳು ಅಳತೆಗೆ ಬೆರಳು

ಅವಳಿ ಆತನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಮವು

ಚಿತ್ತಾರದುಂಗುಟ ಮೆಟ್ಟಲ್ಲಿ

*

ಕತ್ತು ಹೊರಳಲಿಲ್ಲ ಚಿತ್ತ ಕದಲಲಿಲ್ಲ

ಸುತ್ತ ಪರಪಂಚದರಿವಿಲ್ಲ ದುಡಿಮೇಲಿ

ದೂರಾಯ್ತು ದು:ಖವು ಬೆವರಲ್ಲಿ

*

ಕಾವು ಕಾಣದ ಕಾಲು ಬಿಸಿಲು ತಟ್ಟದ ಬಾಲೆ

ಸರಿಸಿಯು ಒಣಗಿದ ಬರಿ ನಾಲೆ ಕೇಳಿದಳು

ಜೋಡೊಂದ ಹಿಮ್ಮಡಿ ಉರಿಜ್ವಾಲೆ

*

ಊರೆಲ್ಲ ಅಲೆದಾಳೊ ಚಮ್ಮಾರ ಬೇಡ್ಯಾಳೊ

ಕಾದ ನೆಲವೆಲ್ಲ ಅಂಗಾರ ಬ್ಯಾಸಿಗೆ

ಸಹಿಸೋಂತ ಮೆಟ್ಟಿನ ಜೋಡೊಂದ

*

ರೆಕ್ಕೆ ಕಾಲು ಗಿಣಿಗೆ ಖಾಲಿಪಂಜರ ದಣಿಗೆ

ರೊಕ್ಕದ ಚಿಂತಿಲ್ಲ ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಜೋಡೊಂದ

ಮಾಡಯ್ಯ ಕುದುರೆ ಚರ್ಮದಿ

*

ಹದಿಹರೆಯ ಕಾಲಿಗೆ ಕುದುರೆ ಜೋಡಾದರೆ

ಹಡೆದವ್ವರೆಲ್ಲ ಹೆದರ್ಯಾರೊ ಚಮ್ಮಾಳಿಗೆ

ಆಗದು ಕುದುರೆ ಚರ್ಮದಿ

*

ಜಿಗಿ ಜಿಗಿವ ಜಿಂಕೆ ಚರ್ಮದಿ ಮಲ್ಲಯ್ಯ

ಚೆಂದಾದ ಜೋಡೊಂದ ಆದೀತ ಬಿಂದಿಗೆ

ಬಿರಬಿರನೆ ನೀರೊತ್ತು ತಂದೇನಾ

*

ಜಿಗಿವ ಪರಿ ಕಂಡು ಊರೆಲ್ಲ ಎಲೆ ನಾರಿ

ಜೀರಿಗೆ ತಿಂದು ಉಗಿದಾರ ಮಲ್ಲಯ್ಯನ

ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು ತಂದಾರ

*

ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇನೆ ಕದ್ದು ಮೇಯುವೆ ಕಬ್ಬು

ಮದ್ದಾನೆ ಚರ್ಮ ಆದೀತ ಮಲ್ಲಯ್ಯ

ನಡೆವ ದಾರಿನೆ ಕಡಿದ್ಹಂಗ

*

ಜಂಬಾದ ನಾರಿ ನಾ ಕಟುಕನೇನಾ

ಜಂಬುರಾಯನ ಕೊಂದೇನಾ ಕುಲದೇವ

ಜಾಂಬವಂತನು ಮೆಚ್ಚಾನು

*

ಮರಳುಗಾಡಿನ್ಯಾಗ ಕರವೊಡ್ಡಿ ಬೇಡಿದರೆ

ಒಡಲ ನೀರುಯ್ಯುವ ಒಂಟೆಯ ತೊಗಲಲಿ

ಹೊಲಿದು ಕೊಡುವೇಯ ಜೋಡೊಂದ

*

ಬಾಯಾರಿ ಬಂದಾರೆ ನೀರುಣಿಸಿ ಕಳುಸೇನು

ನಿಗಿ ನಿಗಿ ಬಿಸಿಲಾಗ ನಿಂದೇನಾ ನಾರಿ

ನಡಿ ನಡಿ ಮುಂದಿನ ಕೇರಿಗೆ

*

ಕೊಟ್ಟು ಕುದಿಯಲು ಬ್ಯಾಡ ಮೆಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎನಬ್ಯಾಡ

ಉಟ್ಟುಡುಗೆ ಒಡ್ಡಾಣ ನಿಡೇನ ಹೋಗಲಿ

ನುಣುಪಿನ ನರಿ ಚರ್ಮ ಆದೀತಾ

*

ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಲಾರೆ ಬಾಣ ಬಿಡಲಾರೆ

ಬಂಡೆಣ್ಣೆ ಬದುಕದು ತರವಲ್ಲ ತೆಗಿಯೆ

ಮನೆದೇವ ಹರಳಯ್ಯ ಒಪ್ಪಾನು

*

ಮಾತು ಮಾತಿಗು ಮನೆದೇವನೆಂಬ

ಓತಿಕ್ಯಾತನ ತರಲ್ಯಾಕ ತರಾವರಿ

ಮಾತಾಡಿ ಮಾಡಿದ ಕಸುಬೇನ

*

ಕುಲದೇವನೆಂಬೋನು ನೆಲದೊಡೆಯನೆಂಬುದ

ಕುಳಿತುಂಡ ಕುಲಕೆತ್ತ ತಿಳಿದೀತ ಎಲೆ ಕುಲತಿ

ಕೇಡು ಕುಲದ್ಹಾಡು ನಾಯಿ ಮೊಲೆಜೋಡು

*

ಒಡಲೆಲ್ಲ ಕೊಳಿಗೇರಿ ಒಲೆಯಲ್ಲ ಹೊಲಿಗೇರಿ

ಕರದಲ್ಲಿ ಕೆರದ ಚಾಕರಿ ಆದರು

ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿ ಅಚ್ಚರಿ

*

ತಿಂಬೋನಲ್ಲ ಹೊಲೆಯ ಅಂಬೋನು ಅರಿಯೆ

ಅಂಬಿಗನಿಗೆ ನೀರೆತ್ತ ಹೊಲೆಯೆ ಅಂಬಾ

ಎಂದುಲಿವ ಕೂಗೆತ್ತ ಹೊಲೆಯೆ

*

ಕಾಲಾಗ ಉರಿಯೆಚ್ಚಿ ನಾಲಿಗಿ ಉರಿಯಾಗಿ

ಮರೆತಾಳು ಮದ್ದಿನ ಕರಾರು ಸರಸಿಯು

ತಾನ್ಯಾರನೆಂಬುದ ಸಾರ್ಯಾಳೊ

*

ಓಣಿ ಓಡಿ ಬಂತು ಕೇರಿ ಕೇಳುತ ನಿಂತು

ದರ್ಪದ ದೊರೆಮಗಳ ದನಿ ಕೇಳಿ ಖುದ್ದು

ಅರಮನೆ ನೆರೆದಿತ್ತು ಕೆರೆದಂಡೇಲಿ

*

ಆಳು ಮಕ್ಕಳು ಸರಿದು ಓಳಾಗಿ ನಿಂತರು

ಮಲಶೆಟ್ಟಿ ಮಗಳೆಡೆಗೆ ಬಂದಾನೊ ಗಳಿಗೆ

ಮಂದಿ ಮೌನದಿ ನಿಂತಾರು

*

ಕಣ್ಣು ಖಾರದ ಉಂಡೆ ಕಾಲು ಹೆಬ್ಬಂಡೆ

ಕೆಕ್ಕರಿಸಿ ಮಲ್ಲಯ್ಯನ ಕಂಡಾನೊ ಮಲಶೆಟ್ಟಿ

ಬಲ್ಲೆಯಾ ತಾನ್ಯಾರು ಎಂದಾನೊ

*

ದೊರೆತಾನ ದುರಾಯ್ತು ಗೌಡಿಕೆ ಗುಡಿಸೋಯ್ತು

ಬಂದಾರೆ ಮನೆತನಕ ದೊರೆತಾನು ದೊರೆಕೀತ

ದೊರೆ ದೊರೆ ತಾನೆಂಬ ದುರುಳಂಗೆ

*

ಅವಳಿ ಕೈ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ತೆವಳಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ

ಗಟ್ಟಿಗ ಮಲ್ಲಯ್ಯ ತಂದಾನೆ ತಾನೆ

ಬಂದವನ್ಯಾರಾದರೆಂದಾನೆ

*

ದುರುದುರು ನೋಡ್ಯಾನೆ ದೊರೆ ಕತ್ತಿ ಬೀಸ್ಯಾನೆ

ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ತೆಗೆದಾನೆ ಮರುಚಣ

ಕುಸಿದ ಕೇಕೆ ಅಳಲು ಕೇಳ್ಯಾನೆ

*

ಹಗಲಲ್ಲೆ ಕತ್ತಲು ಕೆರೆಯಲ್ಲ ನೆತ್ತಾರು

ನಡುಗಿದ ಮಂದಿ ಸುತ್ತಲೂ ಕಂಡಾರು

ಹಾರಿತು ರುಂಡ ಎತ್ತಲೊ

*

ಚಿತ್ಕಾರದನಿ ಕೇಳಿ ಚೀರ್ಯಾವೊ ಅಳಿಲು

ದಿಕ್ಕು ಪಾಲಾಗಿ ಹಕ್ಕಿಯು ಹಾರಿತು

ರೆಕ್ಕೆ ನಾಯಿಯು ರುಂಡ ಒಯ್ಯಿತು

*

ಆದದ್ದು ಅರಿವಿಲ್ಲ ಕಾದಿದ್ದು ಒಳಿತಲ್ಲ

ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದವಗೆ ಖಬರಿಲ್ಲ ಕೂಸು

ಕಣ್ಣೆದುರೆ ಕುಸಿದಾಗ ಕಸುವಿಲ್ಲ

*

ಪಾದಾದುರು ಏರಿ ಮೊಣಕಾಲು ಮೀರಿ

ಕಾದ ಮೈಕುಲುಮೆ ಕಾವೇರಿ ಸರಸಿಗೆ

ಜಗವೊಂದು ಉರಿಚೆಂಡು ಕಣ್ಣಿಗೆ

*

ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವನೆಂಬ ದೊರೆಯೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ

ಗರಿಕೆ ಮ್ಯಾಲಿನ ಕಿರೀಟ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ ದೊರೆಯೆ

ಉದುರಿ ಬೀಳುವ ಜೀವ ಉಳಿಸೀಕೊ

*

ಮಡದಿಯ ದನಿ ಕೇಳಿ ಮಡುಗಟ್ಟಿದ ಶೆಟ್ಟಿ

ಮರುಕಾದಿ ಮಗಳೆಡೆಗೆ ನೋಡ್ಯಾನೊ ಕಡೆತನಕ

ಹಿಡಿಯೇನು ಕತ್ತಿ ಎಂದಾನೊ

*

ಹಿಂದಿಲ್ಲ ಮುಂದಿಲ್ಲ ಮಲ್ಲಯ್ಯನೆಂಬುವಗೆ

ಕಲ್ಲೆದೆಯ ಮಲಶೆಟ್ಟಿ ಕೊಂದಾನೊ ನಾಡೆಲ್ಲ

ನೆತ್ತಾರು ಮಳೆಯ ತಂದಾನೊ

*

ಪಾಪದ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಪಾದಾವು ಸರಿದು

ಕೇರಿ ಗುಡಿಸಲು ಸೇರ್ಯಾವೊ ಕಣ್ಣಾರೆ

ಹರಿದ ನೆತ್ತರು ಮಡವು ಕಂಡಾವೊ

*

ನೆತ್ತಾರು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾರು ಜನರಿಲ್ಲ

ಹೆತ್ತವರತ್ತು ಕರೆದಾರೊ ಸರಸಿಯ

ಹೊತ್ತೊಯ್ದು ಗುಡಿಸಲಲಿಟ್ಟಾರೊ

*

ಉರಿಉರಿ ಗಂಟಲು ಉರಿಯೆಚ್ಚಿ ಗಂಟಲು

ಬೊಗಸೆ ನೀರನು ಬೇಡ್ಯಾಳೊ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ

ನೆತ್ತಾರ ಹನಿಯ ಮೂಡ್ಯಾವೊ

*

ಆ ಮನಿ ಈ ಮನಿ ನಡುಮನಿ ಕಡೆಮನಿ

ಎಲ್ಲಾ ಮನಿ ಕೊಡಪಾನ ತಂದಾರೊ ಬಾಯ್ತೆರೆದು

ಕುಡಿ ಮಗಳೆ ನೀರ ಎಂದಾರೊ

*

ನೀರೆಲ್ಲ ರಗುತಾಯ್ತು ಕೊಡಪಾನ ಕೆಂಪಾಯ್ತು

ಹಳ್ಳ ಕೆರೆ ಬಾವಿ ಇಂಗೋಯ್ತು ತಂಬಿಗೆ

ನೀರೆಂಬುದಂತು ಮಾಯಾಯ್ತು

*

ಗಂಡ ಹೆಂಡರು ಸೇರಿ ಮುಂಡಾದ ಬಳಿ ಸಾರಿ

ಕಂಡ ದೇವರಿಗೆ ಮುಗಿದಾರೊ ಕೆರೆದಂಡೆ

ಕೊನೆಯ ಬಂಡೆಗೆ ಬಂದಾರೊ

*

ಆ ಮಾರಿ ಈ ಮಾರಿ ಊರಿಗೆ ಉಗಿ ಮಾರಿ

ಉಗಿದುಗಿದು ಅತ್ತು ಕೇಳ್ಯಾರೊ ಕೈ ಮುಗಿದು

ಉಳಿಸಿಕೊಡು ಜೀವ ಎಂದಾರೊ

*

ಉತ್ತುತ್ತ ಊರೆಲ್ಲ ಕತ್ತಾಲಾಗೊ ಹೊತ್ತು

ಮಲ್ಲಪುರಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ ಮಲ್ಲಯ್ಯನ

ಕಲ್ಲೆಂದ ಬಾಯಿಂದ ಹರಸಿರಿ

*

ಕಲ್ಲೆಂದ ಬಾಯಿಂದ ಮಲ್ಲಯ್ಯನ ಹರಿಸಿ

ಮುಂಡಕ್ಕೆ ಹೆಂಡತಿ ಮಾಡೀರಿ ಮಗಳ

ಗಂಡನ ಮನೆಗಿತ್ತು ನಡೆಯೀರಿ

*

ಅಂದಿದ್ದು ಅರಿವಾಯ್ತು ಕೊಂದದ್ದು ತಪ್ಪಾಯ್ತು

ಎಂದಿಗೂ ನಾ ನಿನ್ನ ಮಗನಯ್ಯಾ ತಂದೆ

ಜೀವ ಕೂಡಿಸು ನಿನ್ನಿಛ್ಚೆಯೆಂದೆ

*

ಕರವೊಡ್ಡಿ ಬೇಡಲು ಕಣಗಿಲೆ ನೀಡಲು

ಜೀವ ಪಡೆದಾವೊ ಇಡುದೇಹ ಒಡನೆ

ಗಂಧ ಸುರಿದಾವೊ ಮೋಡ ಸಮನೆ

*

ಚೌಡಿಕೆ ಹಾಡೀತು ಬುಡುಬುಡಿಕಿ ನಕ್ಕೀತು

ಹಲಗೆ ಶಬುದಕ್ಕೆ ಹಗಲಾಯ್ತು ನಾಯಿಚೂರು

ನಿನ್ನೆದಲ್ಲ ಹಳತು ಹೊಸದಾಯ್ತು

*

ರಾತ್ರಿ ಕಂಡ ರಗುತ ಬೆಳಗಾನ ನೀರಾಯ್ತು

ಹಳ್ಳ ಬೆಳ್ಳಾನೆ ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ ಆಯಿತು

ಮಲ್ಲಯ್ಯನ ಪವಾಡ ಬಯಲಾಯಿತು

*

ಉತ್ತುತ್ತ ಊರಲ್ಲಿ ಕೆರೆದಂಡೆ ಮನಿಯಲ್ಲಿ

ಉತ್ತಮರ ಕುಲದಾಗೆ ಹುಟ್ಟೇನಾ ಮೆಟ್ಟಿನ

ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಮೆಚ್ಚಿನ ಮಗನೇನಾ

___________________________________________________

ಟಿಪ್ಪಣಿ :

ನಾಯಿಚೂರು :

ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ದಂಡನಾಯಕನೊಬ್ಬ ಈಗಿನ ರಾಯಚೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮೊಲವೊಂದು ನಾಯಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದ ದೃಶ್ಯ ಕಂಡನಂತೆ. ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಹೊಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಮೊಲ ನಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರಾಗಿ ಹರಿದು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತಂತೆ. ನಾಯಿ ಸತ್ತ ಆ ಸ್ಥಳ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಲು ಸೂಕ್ತಯೆನಿಸಿ; ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ನಾಯಿಚೂರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನಂತೆ.

ಉಗುಳು ಮಾರಿ ದೇವರು :

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲೂಕಿನ ಗಬ್ಬೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವರಿಗೆ ಉಗುಳುವ ಮೂಲಕ ನಮಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷ.